تبلیغات
ما جماعت چاپلین ندیده - نگاهی به «زنانگی و روایت‌گری در‌هزارو یك شب» نوشته‌ فرهاد مهندس‌پور
نگاهی به «زنانگی و روایت‌گری در‌هزارو یك شب» نوشته‌ فرهاد مهندس‌پور |

كتاب بالینی تخیل

نگاهی به «زنانگی و روایت‌گری در‌هزارو یك شب» نوشته‌ فرهاد مهندس‌پور

·         

منع: روزنامه شرق  

«زنانگی و روایت‌گری در‌هزار و یك شب» نوشته‌ «فرهاد مهندس‌پور» همان‌گونه كه از نامش بر می‌آید به كتاب مهم «هزار و یك شب» پرداخته است و تكنیك‌های روایت‌گری و قصه‌پردازی را در این كتاب جست‌وجو كرده و آن‌ها را به خواننده نشان داده است. 
از دو منظر به این كتاب نگاه می‌كنم، یكی «اسطوره و كاركرد‌های آن در هزار و یك شب» و دیگری «كشف تخیل‌پروری در‌هزار و یك شب.» 
در كتاب مهندس‌پور جمله‌ای هست كه ما را به جهان اسطوره‌ای «هزار و یك شب» وارد می‌كند و شكل اسطوره‌پردازی در این كتاب را نشان می‌دهد: «هزار و یك شب هر چند خاستگاهی اسطوره‌ای دارد، نقطه‌ ذوب اسطوره نیز هست.‌هزار و یك شب اسطوره را روزمره می‌كند...» (ص 62) 
این جمله در فصل نخست این كتاب آمده. فصلی كه مهندس‌پور در آن به بنیادهای اسطوره‌ای و بن اندیشه‌های این كتاب كهن پرداخته و خواننده را به اسطوره‌های ایران باستان ارجاع می‌دهد كه هركدام به گونه‌ای به كتاب «هزار و یك شب» راه پیدا كرده‌اند.
اما نكته‌ مهم و قابل‌ توجه در این كتاب كهن این جمله‌ مهندس‌پور است كه‌هزار و یك شب در عین حالی كه از اسطوره‌ها استفاده می‌كند در عین حال آن‌ها را روزمره می‌كند. اما روزمره كردن اسطوره چه حسنی می‌تواند داشته باشد؟ یكی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی كه می‌توان برای آن برشمرد كاركردی‌ و قابل لمس‌شدن اسطوره است. اگر به اسطوره با نگاهی كلاسیك نگاه كنیم به خودی خود دور از دسترس و دور از ذهن به نظر می‌رسد اما به محض اینكه اسطوره كاركردی روزمره به خود می‌گیرد، عینی‌تر و قابل لمس می‌شود. یعنی چه در مضمون و چه در شخصیت‌پردازی اگر كاركردی روزمره به اسطوره داده شود از شكل دور از دسترس بودن خارج می‌شود و این كار را «هزار و یك شب» با اسطوره انجام داده است. 
كتاب مهندس‌پور در سطحی دیگر به تكنیك‌های به كار رفته در «هزار و یك شب» پرداخته است. اما این تكنیك‌ها چیست؟ 
«هزار و یك شب» پر است از داستان. این داستان‌ها هم تودرتویی بسیاری دارند، یعنی از دل داستانی به داستانی دیگر می‌رویم و گاه این تودرتویی تا آن‌جا پیش می‌رود كه خرده داستان و روایت به وجود می‌آید. «هزار و یك شب» منبع بسیار خوبی است برای نوشتن داستان یا نمایش‌نامه یا فیلمنامه. هم به جهت سوژه‌پردازی و هم به جهت الهام‌هایی كه می‌توان از این كتاب گرفت و نیز كشف و به‌كارگیری تكنیك‌های به كار رفته در این اثر.
این كتاب را می‌توان كتاب بالینی تخیل دانست. كتابی كه سرتاسر پر است از اتفاق و حادثه و همه‌ این حوادث و اتفاق‌ها نیز بر پایه‌ تخیل بنا گذاشته شده‌اند. اما چرا بر تخیل تاكید می‌كنم؟ از آن‌رو كه در آفرینش‌گری ادبی و هنری بی‌شك یكی از مهم‌ترین وجوه خلق محسوب می‌شود. اما این تخیل چیست؟
آیا صرف داشتن تخیل می‌توان اثر هنری خلق كرد؟ آیا «هزار و یك شب» با پشتوانه‌ تخیل بسیاری كه در آن خرج شده به اثری ماندگار تبدیل شده است؟ این تخیل از كجا شكل می‌گیرد؟ و بسیاری سوال‌های دیگر كه می‌توان به آن پرداخت. كتاب مهندس‌پور به این سوال‌ها پاسخ می‌دهد. «زنانگی و روایت‌گری در‌هزار و یك شب» كتابی تكنیكی است. 
یك بخشِ آفرینش‌گری ادبی و هنری، قصه‌پردازی و سوژه‌یابی است و بخش مهم دیگری كه می‌توان به آن اشاره كرد، تكنیك‌هایی است كه در یك اثر به كار رفته است. تكنیك حاصل تخیل و ممارست است.
«هزار و یك شب» كتابی مخیل است متكی بر تكنیك‌ها و قصه‌های بی‌شماری كه در خود جا داده است. فرهاد مهندس‌پور در كتاب خود به این تكنیك‌ها اشاره كرده و نحوه‌ قصه‌پردازی و روایت‌گری را در كتاب «هزار و یك شب» تشریح كرده است. در واقع می‌توان گفت كه كتاب مهندس‌پور كتاب تكنیكی تخیل است. كتابی كه به خواننده كمك می‌كند تا تخیل به كار رفته در «هزار و یك شب» را به صورت تكنیكی بشناسد. 
«زنانگی...» در پنج فصل تنظیم شده است. «در جست‌وجوی شهرزاد روایتگر»، «گفت‌وگو و روایتگری ایرانی»، «روایت‌گری در‌هزار و یك شب»، «ریختار روایی‌هزار و یك شب» و «زنان در‌هزار و یك شب» عنوان‌های پنج فصل كتاب فرهاد مهندس‌پور هستند.

 


نوشته شده توسط بهاء الدین مرشدی در سه شنبه 13 تیر 1391 و ساعت 10:32 ق.ظ
نوشته های پیشین
+ بعضی وقت‌ها که خواب می‌بینم+ دعوت به خواندن مجموعه «دلفین‏‌ها در خواب‏‌هایم شنا می‏‌کنند» شعرهای ساره دستاران+ حرف‌های من درباره خسرو شکیبایی+ جزییات مراسم پایانی نخستین دوره جایزه داستان بیهقی اعلام شد+ ستون رویاهای بدون امضا که در سه‌شنبه‌های روزنامه فرهیختگان منتشر می‌شود:+ درباره بیدل دهلوی+ رویاهای زمینی+ خانه حسین منزوی در زنجان تخریب شد+ در نگاهی به کتاب «داستان های غریب، مردمان عادی» نوشته ی محمد علی علومی+ نگاهی به «زنانگی و روایت‌گری در‌هزارو یك شب» نوشته‌ فرهاد مهندس‌پور+ «مراثی یک روایت ساده» منتشر شد+ «مراثی یك روایت ساده» توزیع شد+ مجموعه‌ی داستان جدید بهاءالدین مرشدی با نام «مراثی یك روایت ساده» به چاپ رسیده است.+ مجموعه ی " قصه نو" ی نشر افکار در نمایشگاه، شبستان، راهروی 21، غرفه 6+ نگاه محسن بوالحسنی به مجموعه داستان «رویای این پاریسی دیوانه»

صفحات: